Nhân Ngày Lương thực Thế giới 16/10 và Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển 16–23/10, câu chuyện về dinh dưỡng hợp lý một lần nữa được nhấn mạnh như một nền tảng quan trọng của sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh các vấn đề về thừa cân, rối loạn chuyển hóa và lối sống ít vận động ngày càng phổ biến, việc ăn đủ không còn là mục tiêu duy nhất; điều quan trọng hơn là chất lượng bữa ăn, sự cân đối dinh dưỡng và khả năng duy trì một chế độ ăn phù hợp trong dài hạn.
Ngày 16/10 hằng năm được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) lựa chọn là Ngày Lương thực Thế giới. Năm 2026, thông điệp “Innovate today. Nourish tomorrow” – Đổi mới hôm nay, dinh dưỡng tốt ngày mai tiếp tục nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ và tri thức trong việc xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn, đa dạng và có giá trị dinh dưỡng cao.
Tại Việt Nam, Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển diễn ra từ ngày 16–23/10 cũng tập trung vào các nội dung như dinh dưỡng hợp lý, an toàn thực phẩm và duy trì lối sống năng động. Đây không chỉ là những vấn đề thuộc lĩnh vực y tế hay dinh dưỡng cộng đồng, mà còn liên quan trực tiếp đến lựa chọn hằng ngày của mỗi cá nhân và gia đình.
Trong thực tế, nhiều người vẫn đồng nhất việc “ăn đủ” với “ăn đúng”, trong khi hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau. Một người có thể ăn đủ ba bữa, thậm chí dư thừa năng lượng, nhưng bữa ăn vẫn thiếu chất xơ, thiếu protein chất lượng hoặc chứa quá nhiều đường, chất béo và thực phẩm tinh chế. Ngược lại, không ít người trong quá trình giảm cân lại cắt giảm thực phẩm quá mức, bỏ bữa hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất với kỳ vọng kiểm soát cân nặng nhanh hơn.
Tại SBODY – Viện đào tạo lối sống khỏe đẹp từ gốc, dinh dưỡng không nên chỉ được nhìn qua lượng calo tiêu thụ mỗi ngày. Một bữa ăn hợp lý cần được xem xét trong tổng thể về cơ cấu chất dinh dưỡng, chất lượng thực phẩm, khả năng đáp ứng nhu cầu của cơ thể và mức độ phù hợp với từng cá nhân.
Một bữa ăn cân bằng cần được xây dựng từ nhiều nhóm chất
Không có một thực đơn chung phù hợp với tất cả mọi người, bởi nhu cầu dinh dưỡng còn phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính, thể trạng, mức độ vận động, tình trạng sức khỏe và mục tiêu cá nhân. Tuy nhiên, một bữa ăn cân bằng thường cần đảm bảo sự hiện diện hợp lý của các nhóm chất chính.
Protein là một trong những thành phần quan trọng giúp duy trì và phục hồi khối cơ, tham gia vào nhiều hoạt động sinh học của cơ thể và hỗ trợ kiểm soát cảm giác no. Nguồn protein có thể đến từ thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu và nhiều thực phẩm thực vật khác. Điều quan trọng không nằm ở việc tăng protein một cách cực đoan, mà là lựa chọn nguồn phù hợp và phân bổ hợp lý trong ngày.
Rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu chất xơ cũng đóng vai trò quan trọng đối với hệ tiêu hóa, hệ vi sinh đường ruột và sức khỏe chuyển hóa. Việc bổ sung rau không nên được xem là phần phụ trong bữa ăn, mà nên trở thành một thành phần thường xuyên, góp phần tăng mật độ dinh dưỡng và hỗ trợ kiểm soát năng lượng tốt hơn.
Đối với tinh bột, đây vẫn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Quan niệm phải loại bỏ hoàn toàn cơm hoặc carbohydrate để giảm cân là cách tiếp cận đơn giản hóa vấn đề. Yếu tố cần quan tâm là loại thực phẩm, khẩu phần, cách chế biến và cách kết hợp tinh bột với protein, rau và chất béo trong tổng thể bữa ăn.
Chất béo cũng không nên bị loại bỏ hoàn toàn khỏi chế độ ăn. Đây là thành phần cần thiết cho cấu trúc tế bào, hoạt động hoóc-môn và khả năng hấp thu một số vitamin. Các nguồn chất béo từ cá, các loại hạt, quả bơ và một số loại dầu thực vật có thể là lựa chọn phù hợp khi được sử dụng với lượng hợp lý.
Chất lượng bữa ăn quan trọng hơn việc chỉ đếm calo
Một trong những sai lầm phổ biến trong quá trình kiểm soát cân nặng là chỉ tập trung vào tổng lượng calo mà ít quan tâm đến chất lượng thực phẩm. Hai bữa ăn có cùng mức năng lượng nhưng có thể mang lại tác động rất khác nhau đối với cảm giác no, đường huyết, khối cơ và khả năng duy trì năng lượng trong ngày.
Một chế độ ăn quá nhiều thực phẩm tinh chế, đồ uống nhiều đường hoặc thực phẩm siêu chế biến có thể khiến tổng năng lượng tăng nhanh nhưng giá trị dinh dưỡng lại không tương xứng. Trong khi đó, việc ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến, giàu protein, chất xơ và vi chất thường giúp bữa ăn có chất lượng tốt hơn và thuận lợi hơn cho việc duy trì sức khỏe lâu dài. Chính vì vậy, câu hỏi phù hợp không chỉ là “hôm nay tôi đã ăn bao nhiêu calo”, mà còn là “những gì tôi đang ăn có thực sự giúp cơ thể hoạt động tốt hơn hay không”.
Không nên đánh giá sức khỏe chỉ qua cân nặng
Cân nặng là một chỉ số dễ theo dõi nhưng không phản ánh đầy đủ tình trạng sức khỏe. Hai người có cùng số kilogram có thể có tỷ lệ cơ, mỡ, vòng eo và sức khỏe chuyển hóa hoàn toàn khác nhau.
Trong quá trình giảm cân, nếu chỉ chú trọng giảm số cân mà không quan tâm đến khối cơ và thành phần cơ thể, người tập có thể đạt mục tiêu trên cân nhưng chưa chắc cải thiện được sức khỏe. Vì vậy, cách tiếp cận hiện đại ngày càng chú trọng đến giảm mỡ khi cần thiết, bảo toàn khối cơ, cải thiện sức khỏe chuyển hóa và duy trì khả năng vận động.
Đây cũng là tinh thần SBODY theo đuổi trong quá trình tư vấn và đồng hành cùng học viên: giảm cân không nên là một cuộc chạy đua ngắn hạn, mà là quá trình cải thiện toàn diện các yếu tố có liên quan đến sức khỏe và chất lượng sống. Hàng ngày bên cạnh chỉ số cân nặng, các học viên của SBODY còn được hướng dẫn theo dõi các chỉ số khác như tỉ lệ mỡ cơ thể, chỉ số mỡ nội tạng và đặc biệt là tuổi sinh học.
“Ăn lành mạnh” cũng cần được đặt trong đúng bối cảnh
Sự phát triển của xu hướng sống khỏe khiến nhiều thực phẩm được gắn với các khái niệm như “healthy”, “eat clean” hay “tốt cho sức khỏe”. Tuy nhiên, một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng tốt không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng không giới hạn.
Yến mạch, các loại hạt, trái cây, sữa chua hay các sản phẩm được quảng bá là lành mạnh vẫn cung cấp năng lượng. Nếu khẩu phần không phù hợp hoặc cách kết hợp thiếu cân đối, mục tiêu kiểm soát cân nặng vẫn có thể bị ảnh hưởng. Do đó, thay vì phân chia thực phẩm một cách cứng nhắc thành “tốt” và “xấu”, cách tiếp cận phù hợp hơn là đánh giá chúng trong tổng thể khẩu phần, tần suất sử dụng và nhu cầu thực tế của mỗi người.
Dinh dưỡng là một phần của lối sống, không phải một công thức độc lập
Chất lượng bữa ăn không thể tách rời khỏi các yếu tố khác như giấc ngủ, stress, vận động và sức khỏe tiêu hóa. Một người có chế độ ăn tương đối tốt nhưng thường xuyên thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài và ít vận động vẫn có thể gặp khó khăn trong việc duy trì cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.
Theo mô hình S.B.O.D.Y™, sức khỏe được nhìn nhận thông qua 5 yếu tố có mối liên hệ với nhau, bao gồm quản trị giấc ngủ và stress, cân bằng sinh hóa, dinh dưỡng và vận động, tiêu hóa, thải độc và sức khỏe hoóc-môn. Cách tiếp cận này giúp việc chăm sóc sức khỏe không bị thu hẹp vào một chế độ ăn nhất thời hay một con số trên cân.
Trong bối cảnh Ngày Lương thực Thế giới và Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển đang nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng bền vững, điều mỗi người có thể bắt đầu không nhất thiết là một thay đổi quá lớn. Việc bổ sung thêm rau xanh vào bữa ăn, lựa chọn thực phẩm ít qua chế biến, đảm bảo nguồn protein phù hợp, uống đủ nước và duy trì thời gian ăn uống hợp lý đều là những bước nhỏ nhưng có giá trị khi được thực hiện đều đặn.
Dinh dưỡng tốt không được tạo nên từ một bữa ăn hoàn hảo, mà từ một chuỗi lựa chọn phù hợp được duy trì theo thời gian. Thay vì chỉ đặt mục tiêu ăn ít hơn để giảm cân, mỗi người nên hướng tới việc ăn đúng hơn, hiểu cơ thể hơn và xây dựng một lối sống có thể duy trì lâu dài.
Huyền Trang
